De Schrijvende Hollander

In hoeverre laten wij ons conditioneren door film, muziek, reclames en andere uitingen in het domein van audio-visuele producties? En kunnen we het eigenlijk wel ontlopen?
Want laten we eerlijk zijn. Gewoon kijken naar een mooie voetbalwedstrijd kan niet meer zonder dat er langs de zijlijnen allerlei reclame-uitingen ons brein in worden gepompt. Tot op de minuut af nauwkeurig,  wordt me rond koffietijd een espressoapparaat getoond. Rond borreltijd maken de chips- en andere zoutjes-varianten zich op, afgewisseld met bierreclames of andere alcoholische drankjes.

Hoe vaak wordt een goede speelfilm op een commerciële zender niet verlengd door drie of soms wel vier reclameblokken? Vaak vlak voor het eindspel of cliffhanger van het verhaal, nog even een stevig reclameblok. De aandacht houdt men vast, want de kijker wil natuurlijk weten hoe het afloopt. Zo kan het vaak voorkomen dat een anderhalf durende film opgerekt wordt tot ruim twee en een half uur kijktijd.

De oeverloze Amerikaanse schietseries waarin binnen no time mensen kapot geschoten worden. De good guys worden soms wel geraakt, maar overleven altijd de meest heikele momenten alsof niets hen kan deren. Intussen raken we,  als kijker, behoorlijk gewend aan het geknal en geschiet. De meeste wapens op aarde zijn al verkrijgbaar in even zovele films waarin ze blijkbaar onmisbaar zijn voor de uitrol van het verhaal. Ondertussen worden de wapens genormaliseerd. Sterker nog, in Amerika is men al zover dat het normaal is dat je een wapen bij je draagt. Het wordt zelfs als een burgerrecht gezien, en hun grondwet voorziet daar min of meer ook in.

Als ik al zou willen vermijden om te worden vergiftigd met zoveel geweldsbeelden, onzinnige reclames, en ongezonde snacks. Een gemiddelde TV-avond maakt het echt onmogelijk. De macht en het geld dat er achter zit, kent een kracht die niet te stuiten lijkt.

Kijk je toch gewoon geen TV meer! Hoor ik al roepen. Ok, kijk ik geen TV meer en verleg ik mijn aandacht naar sociale media of internet bezoek aan sites die ik kan waarderen. Maar daar worden artikelen en verhalen inmiddels al zo verknipt aangeboden en gelardeerd met allerlei advertenties dat je telkens opnieuw moet beginnen met lezen omdat je de draad kwijtraakt van het verhaal. De leeservaring wordt verkracht door de ongewenste reclame-uitingen die soms gewoon ineens opflitsen uit het niets, je tekst die je aan het lezen bent ongevraagd opschuiven om vervolgens een videovenster voor je snoet te toveren waarin weer een of ander nitwit product moet worden aangeprezen. Ook daar zitten grote budgetten achter die zich richten op marketing.

En wij, het kijkvee, klikken ons suf maar haken nooit af. Onze aandacht gevangen door de pulp die wordt aangeboden. Ons gedrag geconditioneerd. Ah, dat nieuwe zoutje, toch eens proberen en proeven hoe het smaakt? Nee, dat nieuwe biertje moet je eens proberen. Wacht nu in de aanbieding. Flikker je oude Weber Barbecue maar bij het grof vuil en koop zo’n Keramische Japanse houtskool grill. Da’s het nieuwste van het nieuwste. Luxer ook en . . . niet onbelangrijk. . . je koopt wel een beleving!

Chat gtp blijft voor mij een vreemde categorie in het bestaan. Enerzijds gaat het moeiteloos mee  in een vraag en antwoorddiscussie over ethische kwesties. Over wat hoort en niet hoort en weet daar zeer zinnige en genuanceerde dingen over aan te geven. Maar wanneer ik vraag of ze een epistel kan schrijven in de schrijfstijl van ‘die en die’ met ‘’zus en zo inhoud schijnen alle ethische bezwaren waar we zojuist van gedachten  over hadden gewisseld ineens niet meer geldig te zijn want ze spuugt na enkele seconden zonder pardon het door mij gevraagde epistel uit.
AI heeft nog een lange weg te gaan. Maar in deze vorm is ze nog gevaarlijk ook. 

“Hoewel concrete informatie over het plan „ter waarde van 20 miljard euro” en de financiering daarvan ontbreekt, is RN er in ieder geval al in geslaagd de discussie omtrent airconditioning in Frankrijk aan te zwengelen. Minder dan een jaar voor de presidentsverkiezingen kan geen partij zich permitteren kiezers te verliezen, ook niet als de strijd via airco’s wordt uitgevochten. Linkse partijen zijn normaal gesproken geen voorstanders van energieslurpende airconditioning, maar dat standpunt is lastig te verdedigen als de thermometer maar blijft stijgen, zeker vanuit een gekoeld parlementsgebouw.”

Zomaar een stukje uit een artikel over de hitte van vandaag. Het komt uit de NRC en is van Veerle Schyns.

„Als ik tot president van de republiek word gekozen, zal ik een grootschalig airconditioningplan uitvoeren”, zei Marine Le Pen van RN.
Zoals wel vaker bij populistische partijen wordt er weer een heel makkelijke oplossing voor het hitteprobleem beloofd. De kiezer heeft nog niets maar wordt gepaaid met een zeer aantrekkelijke belofte. Terwijl het toch ook diezelfde populistische partijen zijn die de klimaatopwarming telkens meer framen als een hoax. Dus de opwarming wordt door hen ontkend, maar ze beloven wel met een airconditioningplan voor verlichting van het ongemak.  Intussen trekken populisten de wetenschappelijke conclusies structureel in twijfel… Wat zit daar toch achter? Ik vraag me af waarom een ontkenning van het probleem om vervolgens zelf met een oplossing te komen die geen oplossing is. Ik kan niet anders bedenken dan dat het om electoraal gewin gaat. Men wil doorstoten tot de macht en eenmaal op die positie de democratische beginselen die hen in de weg staan afbreken. Zoals Orban in zijn tijd deed in Hongarije. Zoals eerder in de aanloop naar WOII gebeurde in het Duitsland van die tijd. De wereldwijde verrechtsing is alleen mogelijk doordat het electoraat bij herhaling kan worden geïndoctrineerd via sociale media, eigen nieuwsbubbels, waar men telkens meer van hetzelfde krijgt voorgeschoteld. Want zo staan de algoritmes nu eenmaal afgesteld. Misschien wanneer we op deze lijn doorredeneren, zijn de Big Tech industrieën niet een zegen voor de wereldbevolking maar juist een vloek aan het worden. Maar een klimaatopwarming ontkennen om vervolgens met een airconditioningsplan te komen als oplossing voor het probleem. Daar moet de stomste boer met een arm toch wel doorheen kunnen prikken, mag ik hopen.



Hitte buiten houden is nog niet zo makkelijk. Eenmaal binnen wil ze niet meer vanzelf naar buiten.
Dan neemt het bezit van je hele huis. Je bent nergens meer veilig voor dit fenomeen. En als het dan maar lang genoeg duurt slaat ze tenslotte bij je lijf naar binnen.
Dan kun je enkel nog maar zweten, zweten, zweten. Het vocht loopt dan met straaltjes van je af. Er is niet tegenop te drinken.
Dan is elke stap van hier naar daar een welkome verfrissing vanwege elk zuchtje lucht dat langs je huid glijd en tot verkoeling leidt. Klam is je huid, klam is je rug, klam zijn je oogleden die als vanzelf blijven plakken daar boven in dat oververhitte hoofd. Hittestress noemen we het. Er worden zelfs zorgplannen op gemaakt. Van ieder jaar dat die hitte toeneemt leren we steeds meer hoe erop te anticiperen. Trouwens die opwarming schijnt volgens meneer Baudet toch  echt een hoax te zijn. Evenals de holocaust . Wordt inmiddels ook gewoon door grote groepen ontkend. Vooral groepen die geen waarde hechten aan goed historisch besef. Daar krijg ik het nou warm van.

Dat Infantino speeltje.Dat geilen op de machtigen der aarde.Dat uitmelken van een volkssport en dat dan verheffen tot iets dat enkel bereikbaar wordt voor de superrijken.
Dan moet je toch wel alle connectie verloren hebben met de mensen om je heen. Dan moet je toch helemaal vol zijn van jezelf. Narcissus is er niets bij.
Mijn juichjack hang ik dus maar aan de wilgen en als je het me toestaat speld ik, net als hij, mijn buttons op je mouw. Mijn WKamerjas haal ik door de versnipperaar voor een tweede leven.
Upcyclen noem ik het dan maar. Mijn Pilsjama draag ik niet, slaap nog liever zonder. Dat infantino speeltje verdient een andere naam. Ik stel voor het ‘Infantilo’ speeltje.
Want, mijn hemel, wat maakt deze man het WK tot een megalomane janboel.
Soms heb je verkeerde mensen op de verkeerde plek in een verkeerd moment.
Dit is er één van.

‘Ik heb vannacht weer last gehad van dieven.Ze staan zomaar bij je bed. Midden in de nacht. Ik sliep en was ineens wakker, zie ik daar zo maar iemand staan. En die tilt dan je dekens op en kijkt eerst naar je voeten. Of je wel sokken aan hebt. En dan voelt ze nog of er ribbeltjes op zitten. Van die ribbeltjes dat je niet wegglijdt.’
‘Ina, wil je nog een kop thee?’
‘Eh, ja, dank je wel. En toen ik er wat van zei liep de persoon ineens weer weg, van mijn kamer af, deed de deur dicht. Dat had je vroeger nou nooit thuis. Zulke dingen.’
‘Nou ik anders wel hoor. Dan was ik met iets bezig en dan lukte het niet en dan kwamen ze ook bij me kijken of alles goed ging.’
‘Ja, maar ze keken toch niet naar je sokken?’
‘Wat?, Naar mijn sokken kijken, nee, dat deden ze niet, gelukkig niet nee.’
‘Karel, nog een boterham met Jam?’
‘Ja, dank je wel.’
‘Ik denk dat jullie de zuster op bezoek hebben gehad vannacht, die controleert altijd of jullie je sokken aanhouden in bed. En als je dan je anti slip sokken aan hebt is het goed en dan gaan ze weer weg en laat ze jullie rustig verder slapen.’
‘Ja, maar vannacht was het wel een man hoor. Ik denk toch dat het een dief was. Ik vind het maar raar hoor dat ze zo op je kamer kunnen.’
‘Karel, heb jij je steunkousen al aangedaan?’
‘Ik wou het net aan jou vragen, of je me wil helpen. Ik krijg ze zelf niet ver genoeg over mijn kleine teen en dat moet wel. Anders krijg je alleen maar meer problemen.’
‘Ik zal je zo helpen, eerst even de medicijnen aan Ina geven.’
‘Hier Ina, je medicijnen.’
‘Dank je wel hoor. Wil jij vandaag weer eens met me wandelen? Het is zo jammer dat ik niet meer alleen mag. Mijn zoon zegt ook al tegen me . Mam dat moet je niet meer alleen doen hoor. Je verdwaalt. Nou ik weet best de weg nog hoor.’
‘Als het ontbijt klaar is en we hebben koffie gedronken gaan wij samen een eindje wandelen. Moet je wel je sokken aan hebben in je schoenen, Ina!’
‘Ha, ha, zit je me nou te belazeren ook nog?’
‘Ik zou niet durven Ina maar jij wilt wandelen en dat gaan we straks samen doen. Lekker even naar buiten, frisse neus halen.’
‘Ja maar ik weet niet of ik wel ver genoeg kan.’
‘We stoppen en gaan terug wanneer jij het niet meer wil, ok?’
‘O, ja, dat is goed. Ik heb er nu al zin in. Ik weet het ook allemaal niet meer zie je.’
‘En wanneer doe je dan mijn steunkousen aan?’
‘Komt allemaal goed, Karel, ik ben nog niet weg hoor. Drink eerst maar rustig je koffie op. Je mag ook mee wandelen als je wilt’
‘Nou, nee, ik ben ergens mee bezig en dat wil ik eerst even afmaken.’
‘Ook goed, nou Ina, ben je er klaar voor? Rollator bij je? Jas aan? Portemonnee mag je thuis laten want we gaan alleen maar een klein blokje om.’

Ach, de jeugd ben ik al zo lang voorbij. Zelfs het jong volwassen leven ben ik ruimschoots gepasseerd. Mijn neergang is al ingezet. Ik ben aanbeland in de herfst van het leven. Een tijd van bezinnen, terugkijken en overzien hoe het leven zich aan mij heeft ontvouwd. Welke keuzes ik daarin maakte. Welke vergissingen ik begin. Wat ik heb nagelaten of gewoon vergeten ben het alsnog te doen. De viriliteit zakt op een zekere leeftijd naar bijna nul. Niet dat ik de schoonheid niet meer zien kan van de jeugd. De jongere generaties, nog zo vol idealen, geldingsdrang en jeugdig elan. Nog zo in de modus van de wereld gaan verbeteren, de hemel gaan bestormen en terechte boosheid over wat mijn generatie allemaal naar de ratsmodee heeft gejaagd. Want laten we eerlijk zijn, wat hebben we nou toch allemaal bereikt in die bijna zeventig jaar dat ik hier rondloop in dit leven. We vonden de transistorradio op ons pad, de hitparade kreeg zijn vorm. De cassetterecorder opende nieuwe wegen om je eigen muziek op te nemen van de radio. De videorecorder was voor hetzelfde doel ontwikkeld om beeld en geluid op te kunnen nemen. Later werd dit de dvd speler. Maar al die dingen verdwenen ook weer uit ons dagelijkse beeld. De zwart-wit TV kreeg kleur. Werkt zelfs draagbaar gemaakt en uiteindelijk kennen we vandaag de dag nog enkel maar de platte schilderijlijsten die in sommige huizen zo groot aanwezig zijn dat je denkt naar een aquarium te kijken waar echte haaien in zwemmen.
Er kwam commerciële televisie. Ach, er kwam commerciële televisie. De vorming en beschaving werd ingeruild voor pulp TV dat een nieuw begrip van ‘het goede’ introduceerde.
 Het ‘goede’ was of bleek datgene dat goede kijkcijfers genereerde en daarmee de gepaard gaande reclame-inkomsten. Dus even doorgeredeneerd bepaalde onze eigen hang naar platvloersheid, die blijkbaar toch sluimert in ons allen, hoe we het algemeen ‘goede’ voortaan definieerden. In elk geval voor een deel van de Nederlandse bevolking. TV werd alzo een verdienmodel en misschien is dat van onze generatie wel onze grootste verslaving. Ons meer is nooit genoeg. We spiegelen ons aan de sterren van het witte doek, we kijken met argusogen naar de superrijken en zoeken naar een weg om datgene wat binnen ons financiële bereik ligt onszelf toe te eigenen. Die mooie auto, die set zonnepanelen, die warmtepomp. Dat Gucci tasje, die spijkerbroek. Die mooie computer, tablet of DAC-streamers. Want ook de cd verdween en werd een digitale dienst in de vorm van Spotify, Netflix, digitale radio. En nu is als een soort van niche de platenspeler en afspelen van de vinyl plaat weer hip en trendy. Voor een deel is het bon ton geworden om toch vooral de inrichting van het huis terug te brengen naar vroeger. Retro noemen we het. Terwijl het niet meer is dan een hang naar het oude, vertrouwde. Vintage? Vintage zijn we zelf geworden, maar we proberen nog altijd hip te zijn, mee te doen. De fiets werd volledig elektrisch. Internet werd uitgerold over onze wereld. Dienstverlening aan de balie, waar je van mens tot mens in een vorm van gezamenlijkheid met hetzelfde probleempje of vraag bezig was. Die dienstverlening verdween en werd gerobotiseerd in de vorm van chat-diensten. De echte interactie verdween uit onze moderne samenleving. We ontwikkelden een bel-angst door voortaan via WhatsApp of Signal onze berichtjes uit te wisselen. Onze meta-communicatie verdween uit onze beleving. We zien de ander niet meer, dus weten we ook niet meer wie we zelf willen of kunnen zijn. We zien onszelf niet meer terug in de ander en dat levert mogelijk het grote aantal jonge mensen op die allerlei vormen van stress en onzekerheden ervaren. Faalangst ontwikkelen of opzien tegen hun examens. Ik vermoed haast dat de vreugde van het jong zijn zelfs in de verdrukking is gekomen door al die digitale ontwikkelingen. 
Ik stel me een plek voor waar jeugd kan en wil samenkomen, maar waar de mobiele telefoon niet welkom is. Dus die laat men thuis om in de groep, elkaars nabijheid, gezelligheid en hernieuwde vreugde te vinden. Echte vriendschappen te ontwikkelen en met en van elkaar te leren. Samen dingen ondernemen en beleven waardoor je gevormd wordt tot jong volwassen mensen in een zekere mate van balans. 
Maar goed, ik ben een oude man die terugblikt op zijn leven. Ik ben de man die voelt dat de herfst begonnen is. Ik ben de man die geen knoppen meer ziet uitbotten, enkel maar de bladeren ziet vallen. Ik ben de man die het leven liefheeft, zijn kind liefheeft, zijn lief liefheeft. De jeugd liefheeft en tegelijk weet dat alles zijn eigen tijd heeft. Er kwamen vele nieuwe dingen op mijn pad en tegelijk verdween er ook veel. En ja, niet elke vernieuwing was een verbetering. Daarvan moeten we leren en op tijd durven besluiten dat we even terug moeten naar het vorige knooppunt, omdat we nu toch echt wel de verkeerde weg zijn ingeslagen. Want verdwalen in je eigen tijd is wel het laatste wat je wilt. Maar helaas lijkt het er wel sterk op dat dat juist aan het gebeuren is met de jeugd en het toekomstperspectief dat wij voor ze hebben achtergelaten.